10. ระบบประสาทและการแสดงพฤติกรรม

มนุษย์และสัตว์มีการตอบสนองต่อสิ่งแวดล้อมทั้งภายในและภายนอกร่างกาย โดยการแสดงพฤติกรรม
ต่างๆ  ออกมา  ซึ่งพฤติกรรมที่แสดงออกมานั้นเกิดจากการทำงานของระบบประสาทในการตอบสนอง
ต่อสิ่งแวดล้อม   ระบบประสาทของมนุษย์ประกอบด้วย สมอง ไขสันหลังและเส้นประสาท ดังภาพที่ 10.1

ภาพที่ 10.1 ระบบประสาทของมนุษย์
ที่มาภาพ : http://www.med.cmu.ac.th/dept/vascular/human/lesson/lesson5.php

10.1 ระบบประสาทของมนุษย์

สมอง

ภาพที่ 10.2 ส่วนต่าง ๆ ของสมอง
ที่มาภาพ : https://twitter.com/engineeringbuu/status/758684149427286017

ไขสันหลัง   เป็นเนื้อเยื่อประสาทที่ทอดยาวจากสมองไปภายในโพรงกระดูกสันหลัง กระแสประสาท
จากส่วนต่าง ๆ ของร่างกายจะผ่านไขสันหลัง มีทั้งกระแสประสาทเข้าและกระแสประสาทออกจาก
สมอง และกระแสประสาทที่เข้าและออกจากไขสันหลังโดยตรง

ภาพที่ 10.3  ไขสันหลัง
ที่มาภาพ : http://www.thaigoodview.com/node/89203

            ภายในสมองและไขสันหลังประกอบด้วยเซลล์ประสาท ดังภาพที่ 10.4 ซึ่งเซลล์ประสาท
ประกอบด้วยโครงสร้างสำคัญ 2 ส่วน ได้แก่ ตัวเซลล์ ซึ่งประกอบด้วยนิวเคลียสและไซโทพลาซึม
และเส้นใยประสาท เป็นส่วนของเซลล์ที่มีลักษณะเป็นแขนงเล็ก ๆ ยื่นออกจากตัวเซลล์ แบ่งออก
เป็น 2 พวก ได้แก่  เดนไดรต์  ทำหน้าที่รับกระแสประสาทเข้าสู่ตัวเซลล์ และแอกซอนทำหน้าที่
นำกระแสประสาทออกจากตัวเซลล์

ภาพที่ 10.4 โครงสร้างของเซลล์ประสาท
ที่มาภาพ : http://www.trueplookpanya.com/knowledge/content/63443/-blo-

เส้นประสาท   เป็นมัดของเส้นใยประสาทหลาย ๆ มัด  รวมกันเป็น เส้นประสาท โดยเส้นประสาท
จะเชื่อมต่อระหว่างอวัยวะต่าง ๆ กับสมองและไขสันหลัง ทำหน้าที่เป็นตัวรับข้อมูลจากสมองและ
ไขสันหลัง  ส่งต่อไปยังอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกาย  หรือรับข้อมูลจากอวัยวะต่าง ๆ แล้วส่งไปยังสมอง
และไขสันหลัง ข้อมูลที่เคลื่อนที่ไปตามเส้นประสาท อยู่ในรูปสัญญาณไฟฟ้า เรียกว่ากระแสประสาท
เส้นประสาทแบ่งออกได้เป็น  2 ประเภท ได้แก่ เส้นประสาทสมอง เป็นเส้นประสาทที่แยกออกจาก
สมองมี 12 คู่ และเส้นประสาทไขสันหลัง เป็นเส้นประสาทที่แยกออกจากไขสันหลังมี 31 คู่

ภาพที่ 10.5 เส้นประสาทสมองและเส้นประสาทไขสันหลัง
ที่มาภาพ : http://decimotenpanm.blogspot.com/2012/12/blog-post.html

            เมื่อมีสิ่งเร้า เช่น แสง เสียง อุณหภูมิ กลิ่น รส  มากระตุ้น อวัยวะรับสัมผัส  จะทำให้มนุษย์
และสัตว์จะแสดงพฤติกรรมต่าง ๆ ออกมา ซึ่งสิ่งเร้าแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท ได้แก่
1. สิ่งเร้าภายนอก (External stimulus) เช่น อุณหภูมิ แสง เสียง สารเคมี ความชื้น กลิ่น
และแรงดึงดูดของโลก ตัวอย่างพฤติกรรมที่ตอบสนองต่อสิ่งเราภายนอก ได้แก่ เมื่อแสงสว่างจ้า
มนุษย์จะหรี่ตาเพื่อลดปริมาณแสงที่เข้าตา  ในวันที่อากาศร้อนควายจะนอนแช่ในแอ่งน้ำเพื่อระบาย
ความร้อน เป็นต้น
2. สิ่งเร้าภายใน (Internal stimulus) เช่น การเปลี่ยนแปลงสรีระที่เกิดขึ้นในร่างกาย เช่น
ระดับออกซิเจนในเลือด ฮอร์โมน เอนไซม์ ความหิว  ตัวอย่างพฤติกรรมที่ตอบสนองต่อสิ่งเร้าภายใน
ได้แก่ เมื่อไม่มีอาหารในกระเพาะอาหารเราจะรู้สึกหิวแล้วหาอาหารมารับประทาน พฤติกรรมการจับคู่
ผสมพันธุ์ของสัตว์ เมื่อสัตว์เจริญเติบโตเต็มที่จะสามารถหลั่งฮอร์โมนเพศ  สัตว์จึงเกิดพฤติกรรม
การผสมพันธุ์ เป็นต้น
มนุษย์และสัตว์สามารถตอบสนองต่อสิ่งเร้า เช่น แสง เสียง อุณหภูมิ ความดัน ความหิว ความกระหาย
โดยใช้อวัยวะรับความรู้สึก เช่น นัยย์ตารับแสง หูรับเสียง ผิวหนังรับความดันและอุณหภูมิ  แล้วส่ง
กระแสประสาทไปตามเส้นประสาท เข้าสู่ไขสันหลังหรือสมอง จากนั้นไขสันหลังหรือสมอง
จะส่งคำสั่งไปยับยั้งหรือกระตุ้นการทำงานของต่อมหรืออวัยวะที่เกี่ยวข้องส่งผลให้เกิดพฤติกรรม
ตอบสนองต่อสิ่งเร้าได้  ดังแผนภาพที่ 10

พฤติกรรมของมนุษย์และสัตว์ แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ พฤติกรรมที่มีมาแต่กำเนิดและพฤติกรรมที่เกิดจากการเรียนรู้
1. พฤติกรรมที่มีมาแต่กำเนิด เป็นพฤติกรรมแบบง่ายๆ และเป็นลักษณะเฉพาะตัวที่ใช้ตอบสนองสิ่งเร้าชนิดใดชนิดหนึ่ง เช่น แสง เสียง สารเคมี ช่วงเวลา หรือการเปลี่ยนแปลงฤดูกาล เป็นต้น การแสดงพฤติกรรมแบบนี้เกิดจากพันธุกรรมเท่านั้น ไม่จำเป็นต้องเรียนรู้ และมีแบบแผนที่แน่นอนเฉพาะตัว ดังนั้นสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกันจะแสดงพฤติกรรมเหมือนกันหมด เช่น การดูดนมของทารก การกระพริบตาเมื่อผงเข้าตา การชักใยของแมงมุม การหนีแสงของไส้เดือน เป็นต้น

ภาพที่ 10.6 การชักใยของแมงมุม

 

 ภาพที่ 10.7 การดูดนมของทารก

2. พฤติกรรมที่เกิดจากการเรียนรู้ คือ พฤติกรรมที่เกิดขึ้นจากการเรียนรู้หรือประสบการณ์
เช่น ลูกเป็ดเดินตามแม่เป็ด การเลิกแหงนมองตามเสียงเครื่องบินของสุนัขที่อาศัยอยู่แถวสนามบิน
เด็กเขียนหนังสือ  คนฝึกว่ายน้ำ เป็นต้น

ภาพที่ 10.8 ลูกเป็ดเดินตามแม่เป็ด

ภาพที่ 10.9 เด็กฝึกเขียนตัวหนังสือ

 

รวบรวมจาก
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี.2554. หนังสือเรียนรายวิชาวิทยาศาสตร์พื้นฐาน
วิทยาศาสตร์ 4 . กรุงเทพฯ : องค์การค้าของ สกสค.
พิมพันธ์ เตชะคุปต์ และคณะ . 2560.ชุดกิจกรรมพัฒนาการคิด เสริมสร้างสมรรถนะสำคัญและคุณลักษณะ
อันพึงประสงค์ของผู้เรียน. กรุงเทพฯ : สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชการ (พว)
ศรีลักษณ์  ผลวัฒนะ เจียมจิต กุลมาลา . 2559. หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน วิทยาศาสตร์ ม .2 . กรุงเทพฯ :
บริษัทแมกแอ็ดดูเคชั่น จำกัด.

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s